{"id":852,"date":"2024-02-26T23:29:23","date_gmt":"2024-02-26T22:29:23","guid":{"rendered":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/?p=852"},"modified":"2024-12-25T16:28:34","modified_gmt":"2024-12-25T15:28:34","slug":"pozegnanie-pana-profesora-bohdana-lewartowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/2024\/02\/26\/pozegnanie-pana-profesora-bohdana-lewartowskiego\/","title":{"rendered":"Po\u017cegnanie Pana Profesora Bohdana Lewartowskiego"},"content":{"rendered":"\n

Prof. dr hab. n. med. Bohdan Lewartowski<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

(1929-2024\u2020)<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Wybitny fizjolog serca, zas\u0142u\u017cony nauczyciel akademicki i organizator \u017cycia naukowego w Polsce, w tym wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Sekcji Kardiologii Eksperymentalnej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (w 1996 r.) i jej nieustaj\u0105co \u201edobry duch\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Profesor Bohdan Lewartowski (PBL) studiowa\u0142 medycyn\u0119 w Warszawie (dyplom w 1954 r). Asystentem w Zak\u0142adzie Fizjologii warszawskiej AM zosta\u0142 w czasie studi\u00f3w. Doktorat, na temat roli nerwu b\u0142\u0119dnego w regulacji czynno\u015bci w\u0119z\u0142a przedsionkowo-komorowego kr\u00f3lik\u00f3w, przygotowa\u0142 pod opiek\u0105 prof. Franciszka Czubalskiego, \u00f3wczesnego krajowego \u201eguru\u201d fizjologii uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia. R\u00f3wnolegle, wsp\u00f3lne z Zofi\u0105 Kuratowsk\u0105 (\u00f3wczesn\u0105 \u017con\u0105), opublikowali szeroko cytowane prace dowodz\u0105ce udzia\u0142u bia\u0142kowego czynnika uwalnianego z niedotlenionej nerki w regulacji erytropoezy (obecnie wiadomo, \u017ce chodzi\u0142o o erytropoetyn\u0119). W po\u0142owie lat 60-tych, odby\u0142 roczny sta\u017c naukowy w Amsterdamie, w s\u0142awnym o\u015brodku eksperymentalnej i klinicznej elektrofizjologii serca, kierowanym przez prof. D\u00fcrera.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec lat 60-tych powsta\u0142a w Warszawie nowa medyczna instytucja naukowo-dydaktyczna dedykowana szkoleniu lekarzy przygotowuj\u0105cych si\u0119 do egzamin\u00f3w specjalizacyjnych (Studium Doskonalenia Lekarzy, obecnie Centrum Medyczne Kszta\u0142cenia Podyplomowego). Po powrocie z Amsterdamu, PBL dosta\u0142 propozycj\u0119 utworzenia, w ramach tej nowej instytucji, zak\u0142adu zajmuj\u0105cego si\u0119: (i) kszta\u0142ceniem kardiolog\u00f3w in spe<\/em> w zakresie \u201efizjologicznych podstaw kardiologii\u201d, oraz (ii) badaniami podstawowymi z zakresu kardiologii. Misja dydaktyczna by\u0142a bardzo ambitna i zaowocowa\u0142a p\u00f3\u017aniejszym zakorzenieniem si\u0119 zespo\u0142u PBL w \u015brodowisku kardiolog\u00f3w klinicznych. Propozycja by\u0142a nie do odrzucenia tak\u017ce dlatego, \u017ce wi\u0105za\u0142a si\u0119 z otrzymaniem: (i) du\u017cej powierzchni laboratoryjnej (wraz z profesjonaln\u0105 sal\u0105 operacyjn\u0105) w \u015bwie\u017co uko\u0144czonym budynku; (ii) kilku etat\u00f3w naukowo-dydaktycznych (pocz\u0105tkowo obsadzili je absolwenci medycyny zainteresowani kardiologi\u0105), oraz (iii) znacznego funduszu na urz\u0105dzenie kompletnie pustych przestrzeni zak\u0142adu i na zakup aparatury (nieocenione okaza\u0142y si\u0119 tutaj inspiracje amsterdamskie). Zak\u0142ad rzeczywi\u015bcie powsta\u0142, dzia\u0142a do dzisiaj, dla niepoznaki nazywa si\u0119 Zak\u0142ad Fizjologii Klinicznej (ZFK) a PBL kierowa\u0142 nim z sukcesem w latach 1968-1999 r, tj., a\u017c do emerytury.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa ZFK rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wraz z uruchomieniem pracowni hemodynamiki oraz pierwszej w Polsce pracowni elektrofizjologii kom\u00f3rkowej serca. W hemodynamice serca, PBL i wsp\u00f3\u0142pracownicy badali wp\u0142yw zawa\u0142u lewej komory serca na przestrzenny rozk\u0142ad mechanicznego obci\u0105\u017cenia w tej komorze. Istota projektu polega\u0142a na bezpo\u015brednim, przy\u017cyciowym pomiarze biofizycznych wyk\u0142adnik\u00f3w tego obci\u0105\u017cenia, jakimi s\u0105 tzw. napi\u0119cie i napr\u0119\u017cenie w \u015bcianie komory. W sterylnych warunkach sali operacyjnej, u\u015bpionym psom podwi\u0105zywano t\u0119tnic\u0119 wie\u0144cow\u0105 i implantowano w \u015bcian\u0119 komory system czujnik\u00f3w tensometrycznych (pomys\u0142u i cz\u0119\u015bciowo wykonania PBL) i w kolejnych dniach po operacji powtarzano odpowiednie pomiary. Prace te zosta\u0142y dobrze opublikowane i by\u0142y licznie cytowane. Podstaw\u0105 sukcesu tych prac, obok samego pomys\u0142u, by\u0142a mnogo\u015b\u0107 i standard prezentowanych w nich rejestracji. By\u0142o to konsekwencj\u0105 przemy\u015blanego zakupu sze\u015bciokana\u0142owego poligrafu (Mingograph) z zestawem manometr\u00f3w i przep\u0142ywomierzy oraz opcj\u0105 r\u00f3wnoczesnej rejestracji EKG, ci\u015bnienia, przep\u0142ywu i r\u00f3\u017cnych innych sygna\u0142\u00f3w (\u00f3wcze\u015bnie szczyt nowoczesno\u015bci). Zabawne, \u017ce obok Mingographu, PBL zakupi\u0142 dla ZFK tak\u017ce kimograf, jakiego u\u017cywa\u0142 w swej pracy doktorskiej, ale go nigdy nie u\u017cy\u0142. K\u0142opotliwym aspektem opisywanych tu eksperyment\u00f3w jest dzisiaj fakt, \u017ce by\u0142y one prowadzone na psach, \u017ce te pochodzi\u0142y z fermy nale\u017c\u0105cej, o zgrozo, do PAN, i \u017ce w istocie by\u0142y to bezdomne psy od\u0142awiane przez zawodowych \u0142apaczy i sprzedane fermie. Eksperymentowanie na psach i kotach zosta\u0142o z czasem zakazane, co zako\u0144czy\u0142o er\u0119 bada\u0144 hemodynamicznych w ZFK.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast historia elektrofizjologii kom\u00f3rkowej serca w ZFK trwa do dzisiaj. Pierwsza pracownia elektrofizjologiczna by\u0142a przystosowana do mikroelektrodowych rejestracji potencja\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych z izolowanych fragment\u00f3w serca (np. uszko przedsionka, mi\u0119sie\u0144 brodawkowaty, w\u0142\u00f3kna Purkinjego). Pracownia by\u0142a szczelnie ekranowana i uziemiona, mia\u0142a tzw. klatk\u0119 Faraday\u2019a i nowo zakupiony oscyloskop z kamer\u0105 fotograficzn\u0105 i profesjonalny stymulator elektryczny (obiekty nieskrywanej zazdro\u015bci fizjolog\u00f3w z warszawskiej AM). Dodatkowo by\u0142a wyposa\u017cona w domowej produkcji: system do perfuzji preparat\u00f3w sercowych, wieloelementowy zestaw do produkcji i wype\u0142niania mikroelektrod szklanych, uk\u0142ad elektroniczny umo\u017cliwiaj\u0105cy pomiar potencja\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych przy pomocy wysokooporowych elektrod szklanych, oraz miniaturowy tensometr pozwalaj\u0105cy na pomiar si\u0142y skurczu preparat\u00f3w sercowych. Pisz\u0119 o tych wszystkich \u201etechnikaliach\u201d by zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce w czasach m\u0142odo\u015bci PBL, elektronika by\u0142a jeszcze w powijakach a o dost\u0119pnych obecnie profesjonalnych gad\u017cetach laboratoryjnych nikomu si\u0119 nawet nie \u015bni\u0142o. Eksperymentatorzy byli wi\u0119c z konieczno\u015bci zdani na w\u0142asn\u0105 pomys\u0142owo\u015b\u0107 w projektowaniu i wykonawstwie r\u00f3\u017cnych element\u00f3w wyposa\u017cenia laboratoryjnego. Konsekwentnie, wa\u017cn\u0105 sk\u0142adow\u0105 ZFK w jego pocz\u0105tkach by\u0142 dobrze wyposa\u017cony warsztat mechaniczny (a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce pracownia elektroniczna). PBL sp\u0119dza\u0142 tam wiele czasu, cz\u0119\u015bciowo z konieczno\u015bci, a cz\u0119\u015bciowo dlatego, \u017ce sam by\u0142 zapalonym majsterkowiczem. (Przy przyj\u0119ciu do pracy w ZFK, PBL zapyta\u0142 mnie czy umiem pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 lutownic\u0105).<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze elektrofizjologiczne publikacje ZFK dotyczy\u0142y mechanizmu pro-arytmicznych efekt\u00f3w niedokrwienia mi\u0119\u015bnia sercowego oraz mechanizmu kom\u00f3rkowego dzia\u0142ania lek\u00f3w antyarytmicznych (PBL z wsp\u00f3\u0142pracownikami, jako pierwsi na \u015bwiecie zarejestrowali incydent migotania kom\u00f3r w niedotlenionym sercu kr\u00f3lika). Z czasem, tematyk\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z patofizjologi\u0105 niedokrwienia i reperfuzji serca przej\u0119li wsp\u00f3\u0142pracownicy PBL, a on sam skupi\u0142 si\u0119 na badaniu tzw. sprz\u0119\u017cenia elektro-mechanicznego w sercu (zwi\u0105zek mi\u0119dzy czynno\u015bci\u0105 elektryczn\u0105, kom\u00f3rkowym obiegiem jon\u00f3w wapnia i kurczliwo\u015bci\u0105 miocyt\u00f3w). W zaawansowanej fazie, badania te by\u0142y prowadzone na enzymatycznie izolowanych, pojedynczych kardiomiocytach, w kt\u00f3rych rejestrowano przez b\u0142onowe pr\u0105dy jonowe, czynno\u015b\u0107 mechaniczn\u0105 oraz zmiany st\u0119\u017cenia jon\u00f3w wapnia w trakcie aktywno\u015bci miocyt\u00f3w. Zagadnieniem szczeg\u00f3lnie studiowanym by\u0142 udzia\u0142 r\u00f3\u017cnych organelli kom\u00f3rkowych w obiegu kom\u00f3rkowym wapnia i regulacji kurczliwo\u015bci miocyt\u00f3w w normie i niewydolno\u015bci serca. Prace te przynios\u0142y PBL mi\u0119dzynarodow\u0105 rozpoznawalno\u015b\u0107. St\u0105d w po\u0142owie lat 80-tych zosta\u0142 zaproszony do wsp\u00f3\u0142pracy przez dwa o\u015brodki USA zajmuj\u0105ce si\u0119 podobn\u0105 tematyk\u0105. W efekcie, przez p\u00f3\u0142 roku pracowa\u0142 w Baltimore z prof. Lakatt\u0105, a drugie p\u00f3\u0142 – w Los Angeles z prof. Langerem. Po powrocie, kontynuowa\u0142 t\u0119 sam\u0105 tematyk\u0119 badawcz\u0105, jeszcze d\u0142ugo po przej\u015bciu na emerytur\u0119.<\/p>\n\n\n\n

PBL by\u0142 typem naukowca, dla kt\u00f3rego eksperymenty stanowi\u0105 kontynuacj\u0119 zabaw dzieci\u0119cych. Eksperymenty go bawi\u0142y i ch\u0119tnie w nich uczestniczy\u0142. Du\u017co czyta\u0142 i \u0142atwo si\u0119 zapala\u0142 do nowych pomys\u0142\u00f3w. Potrafi\u0142 na ich temat prowadzi\u0107 nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 rozmowy z aktualnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem. By\u0142 ch\u0119tnie s\u0142uchanym wyk\u0142adowc\u0105. Dba\u0142 o edukacj\u0119 swoich asystent\u00f3w. W efekcie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego asystent\u00f3w wyje\u017cd\u017ca\u0142a po doktoracie na zagraniczne stypendia. Mimo, \u017ce wielu z nich nie wraca\u0142o do Kraju, PBL konsekwentnie promowa\u0142 wyjazdy stypendialne asystent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

PBL uzyska\u0142 tytu\u0142 profesora w 1973 r. W latach 1974-1980 by\u0142 dyrektorem Centrum Medycznego Kszta\u0142cenia Podyplomowego. W 1994 zosta\u0142 cz\u0142onkiem PAN. By\u0142 cz\u0142onkiem Rady Naukowej Instytu Kardiologii w Warszawie i w Centrum Medycyny Do\u015bwiadczalnej i Klinicznej PAN. By\u0142  cz\u0142onkiem kilku krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych.<\/p>\n\n\n\n

Kierownictwo ZFK przej\u0105\u0142em po PBL w 1999 r. Przez kilka lat kontynuowa\u0142 on jeszcze swoje badania, dalej \u017cy\u0142 \u017cyciem ZFK, ale konsekwentnie unika\u0142 ingerencji w \u201epolityk\u0105 zak\u0142adow\u0105\u201d. Lubili\u015bmy si\u0119 nawzajem i do samego ko\u0144ca spotykali\u015bmy si\u0119 na gruncie rodzinnym.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Ber\u0119sewicz<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. dr hab. n. med. Bohdan Lewartowski (1929-2024\u2020) Wybitny fizjolog serca, zas\u0142u\u017cony nauczyciel akademicki i organizator \u017cycia naukowego w Polsce, w tym wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Sekcji Kardiologii Eksperymentalnej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (w 1996 r.) i jej nieustaj\u0105co \u201edobry duch\u201d. Profesor Bohdan Lewartowski (PBL) studiowa\u0142 medycyn\u0119 w Warszawie (dyplom w 1954 r). Asystentem w Zak\u0142adzie Fizjologii warszawskiej AM\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-852","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komunikaty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=852"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/852\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":869,"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/852\/revisions\/869"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kardiologia-eksperymentalna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}