Kącik historyczny

Jak to się zaczęło?

Refleksje prof. Bohdana Lewartowskiego i prof. Andrzeja Beręsewicza z okazji XV-lecia Sympozjum SKE

W listopadzie 2010 roku Sekcja Kardiologii Eksperymentalnej świętowała XV-lecie swojego istnienia podczas Sympozjum w Sopocie. Z tej okazji Ojcowie Założyciele Sekcji prof. dr hab. Bohdan Lewartowski (Komisja Krążenia Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN — przewodniczący, Zakład Fizjologii Klinicznej Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie) i prof. Andrzej Beręsewicz (Zakład Fizjologii Klinicznej Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie) podzielili się swoimi refleksjami na temat po-wstania i pierwszych piętnastu lat działalności SKE, które to wspomnienia zostały opublikowane na łamach Kardiologii Polskiej (listopad, 2010, tom 68, suplement V) i których wybrane fragmenty przedstawiamy poniżej.

Jak wspomina prof. Bohdan Lewartowski, potrzeba utworzenia SKE wynikała z braku po-wiązań między badaniami podstawowymi i klinicznymi w polskiej kardiologii. Pierwsza taka krótkotrwała inicjatywa miała miejsce na przełomie 1966 i 1967 roku, kiedy prof. Lewartowski (za namową ówczesnego prezesa PTK – prof. Edmunda Żery) zorganizował nieformalną grupę entuzjastów kardiologii eksperymentalnej zbierających się okresowo celem przedyskutowania aktualności naukowych.

Do pomysłu wrócił w 1996 roku prof. Michał Tendera (ówczesny prezes PTK), który zaproponował prof. Andrzejowi Beręsewiczowi zorganizowanie Sekcji Kardiologii Eksperymentalnej PTK. Łatwo powiedzieć zorganizuj, ale skąd brać wzorce? — wspomina prof. Beręsewicz — I czy w kraju, gdzie króluje neurofizjologia, są osoby zajmujące się badaniami podstawowymi w kardiologii? Rada Prezesa była prosta. Rozproszonych dotąd „kardiologów eksperymentalnych” należy odszukać, zorganizować, zainspirować do współpracy z kardiologa-mi klinicznymi, a kardiologów klinicznych oswoić z tym, że bez badań podstawowych nie ma postępu w praktyce klinicznej. Jednym słowem, niech obce sobie dotąd środowiska teoretyków i praktyków spotkają się i polubią, najlepiej pod patronatem PTK i najlepiej w ramach Sekcji Kardiologii Eksperymentalnej PTK.

Prof. Lewartowski opowiada o założycielskim Sympozjum SKE następująco: Zorganizowane przez profesora Beręsewicza spotkanie założycielskie Sekcji Kardiologii Eksperymentalnej PTK, będące jednocześnie pierwszym sympozjum, odbyło się 5–6 grudnia 1996 roku w Ośrodku Wypoczynkowym Służby Więziennej w Popowie pod Warszawą i zakończyło się wielkim sukcesem. Uczestniczyło w nim około 70 osób, po połowie z zakładów nauk podstawowych i ośrodków klinicznych. Powołano Zarząd Sekcji w składzie Andrzej Beręsewicz (przewodniczący), Zbigniew Gaciong, Krzysztof Gołba i Tomasz Siminiak. Na pierwszym spotkaniu zapadła decyzja o organizacji takich sympozjów co roku w innym ośrodku.

Prof. Lewartowski podkreśla również ważną rolę Polskiej Akademii Nauk dla funkcjonowania SKE: W pierwszym sympozjum brali również udział członkowie Komisji Krążenia i Od-dychania Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN (przewodniczący prof. Bohdan Lewartowski) i Komisji Kardiologii Komitetu Patofizjologii Klinicznej PAN (przewodniczący prof. Grzegorz Opolski). Obie Komisje zgłosiły akces do tej akcji, a Wydział Nauk Medycznych PAN zapewnił podstawowe finansowanie wszystkich następnych sympozjów w wysokości 10 000–20 000 zł. Z tego powodu następne spotkania nosiły nazwę Sympozjum Sekcji Kardiologii Eksperymentalnej PTK, Komisji Krążenia Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN i Komisji Kardiologii Komitetu Patofizjologii Klinicznej PAN. Jak zaznacza prof. Beręsewicz, współudział tych ważnych Komisji niezbicie świadczy o tym, jak powszechna jest świadomość o potrzebie działań integracyjnych w środowisku „kardiologów eksperymentalnych”.

Prof. Beręsewicz wskazuje trzy podstawowe cele przyświecające działaniom SKE:

  • ma podejmować różne inicjatywy zmierzające do integracji środowiska osób zajmujących się badaniami podstawowymi w kardiologii;
  • ma promować wspólne projekty naukowe teoretyków i klinicystów. W tym celu organizuje doroczne sympozja naukowe, które stanowią forum do: opracowywania nowych projektów badawczych, nawiązywania współpracy naukowej między różnymi ośrodkami, a także prezentacji i krytycznej oceny bieżących wyników naukowych uzyskanych przez środowisko Sekcji;
  • ma promować działania edukacyjne. Chodzi tu zarówno o edukację samych członków Sekcji, jak i o rozpowszechnianie wiedzy o fizjologicznych podstawach kardiologii wśród szerokiego grona klinicystów. Temu ostatniemu celowi służą organizacja sesji edukacyjnych w ramach Kongresów PTK oraz opracowywanie i wydawanie corocznych suplementów edukacyjnych do miesięcznika Kardiologia Polska. Pierwszy suplement dotyczący patofizjologii śródbłonka naczyniowego powstał w 1998 roku. W kolejnych latach stworzono suplementy poświęcone niedokrwieniu i reperfuzji mięśnia sercowego, przerostowi i niewydolności serca, nadciśnieniu tętniczemu, ponownie śródbłonkowi oraz nowym perspektywom leczenia chorób układu sercowo-naczyniowego (2003 r.).

Prof. Lewartowski wymienia także Osoby zaangażowane w organizację SKE i aktywne w pierwszych latach jej działalności: Szczególnie gorące podziękowania należą się profesorowi Andrzejowi Beręsewiczowi i docentowi Krzysztofowi Gołbie. Profesor Beręsewicz zorganizował Sekcję Kardiologii Eksperymentalnej PTK i zainicjował sympozja, przy czym był organizatorem 2 początkowych i 1 z kolejnych spotkań, a także zaraził swym entuzjazmem ich uczestników. Był aktywnym uczestnikiem wszystkich następnych sympozjów i niezwykle skutecznym

animatorem dyskusji. Docent Krzysztof Gołba, kolejny przewodniczący Sekcji, był bezpośrednim znakomitym organizatorem 2 sympozjów. Jednak Jego największą zasługą jest zorganizowanie logistycznych podstaw działalności Sekcji i organizacji sympozjów poprzez zapewnienie im elektronicznej obsługi.

Ojcowie Założyciele SKE, podsumowując pierwszy piętnastoletni okres działalności SKE, piszą, co następuje:

  • prof. Bohdan Lewartowski: Z upływem lat wykształcały się ogromnie pozytywne zjawiska. Zarówno merytoryczny poziom badań, jak i forma ich prezentacji są coraz lepsze, tak że od wielu już lat nie ustępują one poziomowi wystąpień na najlepszych zjazdach czy sympozjach międzynarodowych. Szczególnie cieszy wzrost zakresu i technicznego zaawansowania metod stosowanych zarówno w zakładach nauk podstawowych, jak i w środowiskach klinicznych. W tych drugich znacznie zwiększyła się liczba badaczy rozwiązujących zagadnienia kliniczne za pomocą metod badań podstawowych. Do niezwykle pozytywnych zjawisk należy zaliczyć również rosnące kompetencje młodych pracowników naukowych i swobodę, z jaką biorą udział w dyskusji. Byłoby zarozumiałością ze strony organizatorów stwierdzenie, że to nasze sympozja odegrały decydującą rolę w tym postępie, który zależy przede wszystkim od szerokiego otwarcia na naukę światową. Jeżeli jednak mają one w tym jakiś udział, to na pewno złożyły się na niego ich charakterystyczne cechy. Należą do nich niewątpliwie dobre warunki do swobodnej, często krytycznej, ale zawsze życzliwej dyskusji. Bardzo ważne jest to, że biorą w niej aktywny udział zarówno młodzi pracownicy naukowi, którzy przestawiają wyniki swych badań, jak i samodzielni pracownicy naukowi, szefowie ośrodków prezentujących komunikaty. W ten sposób, poza integracją badań podstawowych i klinicznych, następuje inte-gracja pokoleniowa. Jej zalet nie trzeba udowadniać. Inną ważną cechą naszych sympozjów jest niezwykle miła atmosfera stwarzana przez organizatorów kolejnych sympozjów;
  • prof. Andrzej Beręsewicz: W ciągu kilku lat Sekcja zrealizowała zasadniczy cel swej działalności, jakim była integracja środowiska. Rzeczywiście spotkania sekcyjne zaowocowały licznymi przyjaźniami osobistymi i naukowymi, wspólnymi projektami badawczymi i publikacjami. Są to wartości, których nie sposób przecenić.

XXX-lecie SKE. Dlaczego warto było, co się nie udało i jak to będzie dalej?

Andrzej Beręsewicz

Sekcja Kardiologii Eksperymentalnej ma już 30-letnią historię, co oznacza, że decyzja o jej utworzeniu była dobrą decyzją. Dowodzą tego przynajmniej trzy fakty: (i) SKE skutecznie zgromadziła wokół siebie rozproszone dotąd krajowe grono osób zajmujących się badaniami podstawowymi w kardiologii (klinicystów i teoretyków); (ii) dzięki nieformalnej atmosferze dorocznych sympozjów SKE osoby te miały okazję nawzajem się poznać i nierzadko zaprzyjaźnić; (iii) tak naprawdę dopiero te osobiste przyjaźnie dały początek licznym już współpracom naukowym w środowisku SKE. Promowanie współpracy było głównym „celem założycielskim” naszego środowiska.

Innym ważnym celem była promocja wspólnych przedsięwzięć badawczych kardiologów klinicznych i teoretyków. Z różnych względów cel ten okazał się trudny w realizacji, ale wiele wskazuje na to, że już niebawem sytuacja może ulec zmianie. Chodzi o to, że do niedawna to głównie teoretycy dysponowali wyspecjalizowanym warsztatem badawczym, co stawiało klinicystów w pozycji „młodszego partnera”. Rzeczywiście, w dotychczasowych wspólnych projektach badawczych klinicyści byli często jedynie „dostarczycielami” preparatów ludzkich tkanek (np. beleczki przedsionka, płatki zastawek aortalnych, preparaty tłuszczu podnasierdziowego, fragmenty niewydolnego mięśnia sercowego czy segmenty tętniczek płucnych), które specjalistycznym analizom poddawali dopiero teoretycy. Obecnie jesteśmy świadkami rewolucji, jeżeli chodzi o nowe techniki badawcze z zakresu biologii molekularnej (np. za-awansowane techniki badań genetycznych czy różnego rodzaju „omiki”). Posługiwanie się tymi technikami uległo profesjonalizacji do tego stopnia, że pomiary z ich udziałem zaczyna-ją być wykonywane w przyklinicznych laboratoriach diagnostycznych, czy przez coraz liczniejsze komercyjne laboratoria. Oznacza to, że klinicyści zaczynają dysponować własnym nowoczesnym zapleczem pomiarowo-badawczym. Problem, czy ich ten fakt zachęci czy zniechęci do współpracy z „teoretykami” i czy/jak wpłynie to na formułę działania SKE?

SKE jest częścią środowiska kardiologicznego w Polsce i wraz z nim adaptuje się do aktualnych trendów panujących w światowej nauce. Zwraca uwagę fakt, że proces adaptacji i wszechstronnego rozwoju jest wyjątkowo spektakularny w wykonaniu polskiej kardiologii. Widać to szczególnie dobrze na przykładzie najnowszej historii Kardiologii Polskiej — flagowego czasopisma naukowego polskiej kardiologii. W 2010 roku, kiedy SKE obchodziła swoje XV-lecie, Impact Factor tego pisma wynosił jedynie 0,568. W 2026 roku współczynnik ten osiągnął wartość 4,4, co plasuje Kardiologię Polską w najwyższym czwartym kwartylu, jeżeli chodzi o ranking światowych pism kardiologicznych. Gratulacje! Rzeczywiście, SKE jest częścią bardzo dobrego towarzystwa (nie chodzi tu tylko o PTK).

Na koniec nie można nie zauważyć, że w SKE dokonuje się zmiana pokoleniowa i że już obecnie kierują nią „naukowe dzieci i wnuki” jej założycieli. Oznacza to, że SKE będzie się stopniowo zmieniać, a jej priorytety będą coraz bardziej uwzględniać potrzeby młodszych generacji jej członków.


Członkowie i sympatycy SKE, którzy odeszli

  • prof. Bohdan Lewartowski (1929–2024)
  • prof. Ryszard Gryglewski (1932–2023)
  • prof. Leszek Ceremużyński (1932–2009)
  • prof. Andrzej Trzebski (1928–2017)
  • prof. Tomasz Wierzba (1958–2022)

Przewodniczący SKE w latach 1996–2026

  • 1996–2005 — prof. Andrzej Beręsewicz, Warszawa
  • 2005–2007 — prof. Tomasz Siminiak, Poznań
  • 2007–2009 — prof. Krzysztof Gołba, Katowice
  • 2009–2011 — prof. Ewa Chabielska, Białystok
  • 2011–2013 — prof. Marek Deja, Katowice
  • 2013–2015 — dr hab. Tomasz Wierzba, Gdańsk
  • 2015–2017 — prof. Maciej Kurpisz, Poznań
  • 2017–2019 — prof. Ryszard T. Smoleński, Gdańsk
  • 2019–2021 — prof. Ewa Stępień, Kraków
  • 2021–2023 — prof. Ewa Koźniewska-Kołodziejska, Warszawa
  • 2023–2025 — dr hab. Tymoteusz Żera, Warszawa
  • 2025–2027 — dr hab. Marta Baranowska-Kuczko, Białystok

Organizatorzy i lokalizacje dorocznych sympozjów naukowych SKE w latach 1996–2026

Rycina 1. Historia trzydziestu sympozjów SKE — ich lokalizacje oraz przewodniczący Komitetów Organizacyjnych i Naukowych (w wybranych edycjach funkcje te pełniły te same osoby). Opracowanie graficzne: Anna Krzyżewska

Materiały zebrali i opracowali Andrzej Beręsewicz i Barbara Malinowska